Luật Phục hồi, Phá sản năm 2025 được Quốc hội thông qua với nhiều sửa đổi quan trọng, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy lập pháp về xử lý doanh nghiệp mất khả năng thanh toán tại Việt Nam. Nếu như trước đây pháp luật phá sản chủ yếu tập trung vào việc thanh lý tài sản và chấm dứt hoạt động doanh nghiệp, thì đạo luật mới đã chuyển trọng tâm sang cơ chế “phục hồi trước – phá sản sau”, coi việc cứu doanh nghiệp, bảo vệ việc làm và duy trì dòng chảy của nền kinh tế là mục tiêu ưu tiên. Đây được xem là một trong những cải cách quan trọng của pháp luật kinh doanh Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Theo quy định mới, Luật Phục hồi, Phá sản 2025 có tên chính thức là Luật số 142/2025/QH15, được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 11/12/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Luật thay thế cơ bản cho Luật Phá sản năm 2014 và xây dựng một cơ chế xử lý toàn diện hơn đối với doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán.

Điểm mới nổi bật đầu tiên của Luật là thay đổi tư duy lập pháp từ “thanh lý doanh nghiệp” sang “ưu tiên phục hồi doanh nghiệp”. Nguyên tắc này được xác lập ngay trong các điều khoản đầu tiên của Luật, theo đó thủ tục phục hồi được ưu tiên áp dụng trước khi tiến hành thủ tục phá sản. Điều này phản ánh xu hướng hiện đại của pháp luật phá sản trên thế giới, coi phá sản không chỉ là chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp mà còn là cơ hội tái cơ cấu, tái tổ chức hoạt động kinh doanh để doanh nghiệp có thể tiếp tục tồn tại.

Khác với Luật Phá sản 2014, Luật mới bổ sung cơ chế cảnh báo sớm đối với doanh nghiệp có nguy cơ mất khả năng thanh toán. Theo đó, không chỉ doanh nghiệp đã mất khả năng thanh toán mới bị áp dụng thủ tục phục hồi, mà ngay cả doanh nghiệp “có nguy cơ” mất khả năng thanh toán cũng có thể chủ động yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi để tái cơ cấu nợ và tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây là bước tiến lớn vì cho phép doanh nghiệp tiếp cận công cụ pháp lý từ sớm, tránh rơi vào tình trạng phá sản hoàn toàn mới được xử lý.

Một điểm mới đáng chú ý khác là Luật năm 2025 đã xây dựng thủ tục phục hồi doanh nghiệp độc lập và chi tiết hơn. Trong Luật Phá sản 2014, thủ tục phục hồi còn tương đối hình thức, khó áp dụng trên thực tế do thiếu cơ chế cụ thể. Tuy nhiên, Luật mới đã quy định rõ hơn về kế hoạch phục hồi, thời hạn thực hiện, quyền và nghĩa vụ của chủ nợ, doanh nghiệp và Quản tài viên trong quá trình tái cấu trúc. Các biện pháp phục hồi được mở rộng như khoanh nợ, giãn nợ, chuyển nợ thành vốn góp, tái cấu trúc bộ máy quản trị, chuyển nhượng tài sản hoặc kêu gọi nhà đầu tư mới tham gia cứu doanh nghiệp.

Luật mới cũng đơn giản hóa đáng kể trình tự, thủ tục giải quyết vụ việc phục hồi và phá sản. Nhiều thủ tục trung gian được rút gọn nhằm giảm thời gian xử lý, tiết kiệm chi phí và hạn chế tình trạng kéo dài vụ việc như trước đây. Việc ứng dụng công nghệ số, gửi hồ sơ điện tử và công khai thông tin trên môi trường điện tử cũng được tăng cường nhằm nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của quá trình giải quyết.

Một nội dung mới quan trọng là tăng cường vai trò của các cơ quan nhà nước trong việc phát hiện và xử lý doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Theo Luật năm 2025, cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội được trao trách nhiệm chủ động hơn trong việc nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi, phá sản khi doanh nghiệp chây ì nghĩa vụ tài chính kéo dài. Quy định này góp phần hạn chế tình trạng doanh nghiệp “sống dở chết dở”, nợ thuế và nợ bảo hiểm xã hội trong thời gian dài nhưng không bị xử lý hiệu quả.

Bên cạnh đó, Luật cũng nâng cao vai trò của Quản tài viên và doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản. Nếu trước đây hoạt động của Quản tài viên còn khá mờ nhạt thì nay Luật quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn nghề nghiệp, quyền hạn và trách nhiệm trong việc quản lý tài sản, giám sát hoạt động phục hồi và bảo vệ quyền lợi của chủ nợ. Điều này giúp tăng tính chuyên nghiệp và hiệu quả trong quá trình giải quyết vụ việc phục hồi, phá sản.

Một điểm tiến bộ khác là Luật năm 2025 chú trọng hơn đến việc bảo vệ quyền lợi của người lao động. Trong quá trình phục hồi hoặc phá sản, các khoản nợ lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và quyền lợi hợp pháp khác của người lao động tiếp tục được ưu tiên thanh toán. Đồng thời, cơ chế phục hồi doanh nghiệp cũng giúp hạn chế tình trạng mất việc làm hàng loạt, bảo đảm ổn định an sinh xã hội. Đây là nội dung có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn sau các biến động kinh tế toàn cầu.

Luật mới còn thể hiện sự tiếp cận hiện đại khi đề cao nguyên tắc hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, chủ nợ, người lao động và Nhà nước. Trước đây, pháp luật phá sản thường thiên về xử lý tài sản để trả nợ, trong khi Luật năm 2025 hướng tới tối ưu hóa giá trị tài sản và tạo cơ hội duy trì hoạt động kinh doanh. Điều này phù hợp với xu hướng quốc tế và góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam.

Ngoài ra, Luật Phục hồi, Phá sản 2025 cũng quy định rõ hơn về chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với doanh nghiệp thực hiện thủ tục phục hồi. Các chính sách về tín dụng, thuế, phí, lãi suất, chuyển đổi số và hỗ trợ tái cấu trúc được đặt ra nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Đây là điểm mới mang tính nhân văn và hỗ trợ phát triển kinh tế rất rõ nét so với Luật Phá sản 2014.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tiến bộ, việc thực thi Luật trên thực tế vẫn đặt ra nhiều thách thức. Hiệu quả của cơ chế phục hồi doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào năng lực của Tòa án, Quản tài viên, sự minh bạch tài chính của doanh nghiệp cũng như thiện chí hợp tác của các chủ nợ. Nếu không có cơ chế giám sát chặt chẽ, thủ tục phục hồi có thể bị lợi dụng để kéo dài thời gian, trốn tránh nghĩa vụ thanh toán hoặc che giấu tài sản. Do đó, việc hướng dẫn thi hành đồng bộ và nâng cao chất lượng đội ngũ thực thi sẽ là yếu tố quyết định sự thành công của đạo luật này.

Có thể thấy, Luật Phục hồi, Phá sản năm 2025 là bước cải cách quan trọng của pháp luật kinh doanh Việt Nam. Đạo luật không chỉ thay đổi về kỹ thuật lập pháp mà còn thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý kinh tế: từ “loại bỏ doanh nghiệp yếu kém” sang “tạo cơ hội phục hồi và tái cấu trúc”. Với nhiều cơ chế linh hoạt, hiện đại và nhân văn hơn, Luật được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực chống chịu của doanh nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn mới.