Nguyên tắc bồi thường thiệt hại là những tư tưởng chỉ đạo, định hướng cho các chủ thể phải tuân theo trong quá trình ban hành văn bản pháp luật và áp dụng pháp luật về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Theo quy định tại Điều 585, BLDS 2015 thì việc bồi thường thiệt hại phải tuân theo các nguyên tắc sau đây:

- Thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời. Các bên có thể thỏa thuận về mức bồi thường, hình thức bồi thường bằng tiền, bằng hiện vật hoặc thực hiện một công việc, phương thức bồi thường một lần hoặc nhiều lần, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.

Xác định thiệt hại phải bồi thường toàn bộ nhằm đảm bảo tính công bằng trong pháp luật dân sự. thiệt hại bao nhiêu thì người gây thiệt hại phải bồi thường thiệt hại bấy nhiêu. Khi xác định việc bồi thường cần căn cứ các quy định của pháp luật để xem xét về các loại thiệt hại, mức độ lỗi của các bên… để quyết định mức bồi thường hợp lý, đúng quy định của pháp luật. Ngoài ra, nguyên tắc bồi thường kịp thời nhằm đảm bảo khôi phục lại tình trạng ban đầu trước khi bị thiệt hại, đảm bảo cuộc sống ổn định cho người bị thiệt hại như trước khi bị xâm phạm. Xuất phát từ yêu cầu bồi thường thiệt hại, toà án có thể áp dụng một số biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự để đảm bảo quyền lợi cho người bị thiệt hại.

Trên tinh thần tôn trọng sự thoả thuận của các bên trong quan hệ dân sự, pháp luật cho phép giữa bên gây thiệt hại với bên bị thiệt hại có quyền thoả thuận về mức bồi thường (có thể cao hơn hoặc thấp hơn thiệt hại đã xảy ra), hình thức bồi thường thiệt hại bằng tiền, hiện vật hoặc bằng việc thực hiện một công việc, bồi thường một lần hoặc toàn bộ thiệt hại hoặc bồi thường làm nhiều lần làm sao thuận lợi nhất cho người gây thiệt hại cũng như người bị thiệt hại.

- Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý và thiệt hại quá lớn so với khả năng kinh tế của mình.

Thiệt hại xảy ra nhiều khi nằm ngoài mong muốn của cả bên gây thiệt hại và cả bên bị thiệt hại. Do đó, để đảm bảo cho việc bồi thường thiệt hại kịp thời, hay nói cách khác để đảm bảo cho việc bồi thường có tính khả thi, pháp luật cho phép bên gây thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường thiệt hại. Việc cho phép bên gây thiệt hại được giảm mức bồi thường thiệt hại không được áp dụng một cách tuỳ tiện mà phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện sau đây:

+ Người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại có thể được giảm mức bồi thường nếu không có lỗi hoặc có lỗi vô ý;

+ Thiệt hại xảy ra là quá lớn so với khả năng kinh tế trước mắt và lâu dài của người chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Điều này có ý nghĩa là khi thiệt hại xảy ra, căn cứ vào hoàn cảnh kinh tế trước mắt của người gây thiệt hại cũng như về lâu dài họ không có khả năng bồi thường được toàn bộ thiệt hại đó.

Pháp luật dân sự không quy định mức giảm bồi thường thiệt hại cụ thể là bao nhiêu. Do đó, trường hợp này toà án cần cân nhắc kỹ lưỡng về mức độ lỗi cũng như hoàn cảnh kinh tế của người gây thiệt hại để quyết định giảm mức bồi thường cho hợp lý, tránh tình trạng lạm dụng gây thiệt hại cho người bị thiệt hại.

- Khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế thì bên bị thiệt hại hoặc bên gây thiệt hại có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thay đổi mức bồi thường.

Vào thời điểm toà án quyết định mức bồi thường cho người gây thiệt hại, mức bồi thường có thể phù hợp với thực tế. Tuy nhiên, việc bồi thường thiệt hại có thể diễn ra trong một thời gian nhất định, do đó sự biến động của đời sống xã hội, sự thay đổi về tình trạng thương tật của người bị thiệt hại, những yếu tố khác ảnh hưởng đến khả năng bồi thường của người gây thiệt hại…làm cho mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế nữa.

Theo nguyên tắc này, khi mức bồi thường không còn phù hợp với thực tế, bên gây thiệt hại hoặc bên bị thiệt hại có thể yêu cầu toà án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền thay đổi mức bồi thường thiệt hại.