Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam đã đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước, mở ra cơ hội để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, điều kiện tiên quyết không chỉ nằm ở hạ tầng hiện đại, các chính sách ưu đãi hay khả năng thu hút dòng vốn quốc tế, mà còn ở việc xây dựng một nền tảng pháp lý minh bạch, ổn định và có khả năng tạo dựng niềm tin cho cộng đồng đầu tư quốc tế.

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh tại Hội thảo quốc tế “Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam – Khung pháp lý cho cạnh tranh”, do Trường Đại học Luật Hà Nội phối hợp với Đại học Washington (Hoa Kỳ) và Đại học Duy Tân tổ chức ngày 3-7. Hội thảo quy tụ nhiều học giả, thẩm phán, chuyên gia pháp lý và nhà hoạch định chính sách đến từ Việt Nam và nhiều quốc gia, cùng trao đổi về những vấn đề cốt lõi trong thiết kế thể chế, cải cách tư pháp, quản trị rủi ro tài chính và phát triển nguồn nhân lực pháp lý phục vụ Trung tâm tài chính quốc tế.

Hội thảo có sự tham dự của nhiều chuyên gia uy tín như GS. Xuân Thảo Nguyễn, Giám đốc Trung tâm Luật châu Á, Đại học Washington (Hoa Kỳ); TS. Lương Ngọc Trâm, Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, thành viên Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; TS. Horace Yeung, Giám đốc phụ trách quốc tế hóa Trường Luật Leicester (Vương quốc Anh); ông Robert French, Thẩm phán Tòa án Trung tâm tài chính quốc tế Dubai (DIFC Courts); cùng đại diện Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Duy Tân và đông đảo luật sư, nhà khoa học, chuyên gia tài chính trong nước và quốc tế.

Diễn ra qua ba phiên chuyên đề, hội thảo tập trung thảo luận nhiều nội dung có ý nghĩa thực tiễn, từ kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng Trung tâm tài chính, thiết kế khung pháp lý, bảo đảm tính độc lập của hoạt động tư pháp, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp, phòng ngừa tội phạm tài chính đến đào tạo nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao. Điểm chung trong các tham luận là khẳng định rằng, thành công của một Trung tâm tài chính quốc tế không được quyết định bởi mức độ ưu đãi đầu tư, mà trước hết bởi chất lượng của thể chế pháp lý và mức độ tin cậy của hệ thống tư pháp.

Phát biểu tại hội thảo, GS. Xuân Thảo Nguyễn cho biết trên thế giới hiện có hơn 100 trung tâm tài chính, nhưng chỉ một số ít phát triển thành công và duy trì được sức cạnh tranh lâu dài. Theo bà, yếu tố tạo nên sự khác biệt không nằm ở quy mô đầu tư hay các ưu đãi tài chính, mà ở khả năng thiết kế một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, có tính dự báo cao và được thực thi hiệu quả. Vì vậy, Việt Nam cần tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế để xây dựng mô hình Trung tâm tài chính phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế và hệ thống pháp luật trong nước, thay vì sao chép nguyên mẫu các mô hình nước ngoài.

Ở góc độ tư pháp, TS. Lương Ngọc Trâm cho rằng việc pháp luật Việt Nam từng bước mở rộng quyền lựa chọn pháp luật nước ngoài trong các giao dịch có yếu tố nước ngoài là xu hướng phù hợp với tiến trình hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, quyền tự do thỏa thuận của các bên vẫn cần được đặt trong giới hạn của trật tự công và chủ quyền pháp lý quốc gia. Quan trọng hơn, nhà đầu tư luôn kỳ vọng vào một cơ chế xét xử độc lập, khách quan, thống nhất và có khả năng dự báo, bởi đây chính là nền tảng bảo đảm sự ổn định và an toàn pháp lý cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Tiếp cận từ góc độ giải quyết tranh chấp, TS. Luật sư Hồ Minh Khánh, Trưởng Khoa Luật Trường Đại học Duy Tân, Giám đốc Hãng luật MKLaw, nhấn mạnh rằng khi lựa chọn điểm đến đầu tư, doanh nghiệp quốc tế không chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế hay chính sách hỗ trợ mà trước hết muốn biết quyền tài sản của mình sẽ được bảo vệ như thế nào nếu phát sinh tranh chấp và liệu các bản án, phán quyết trọng tài có được thực thi hiệu quả hay không. Theo ông, đây mới là thước đo phản ánh năng lực cạnh tranh thực sự của một nền thể chế.

Từ cách tiếp cận đó, TS. Hồ Minh Khánh cho rằng cơ chế giải quyết tranh chấp đã trở thành một bộ phận cấu thành của "hạ tầng niềm tin pháp lý" đối với một Trung tâm tài chính quốc tế. Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các cơ chế giải quyết tranh chấp trong các giao dịch tài chính xuyên biên giới, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền tài sản, tăng cường khả năng công nhận và thực thi bản án, phán quyết trọng tài quốc tế, đồng thời chú trọng đào tạo đội ngũ luật sư, trọng tài viên, thẩm phán và chuyên gia pháp lý có trình độ quốc tế. Theo ông, dòng vốn đầu tư quốc tế có thể đến vì cơ hội sinh lời, nhưng sẽ chỉ gắn bó lâu dài khi nhà đầu tư đặt niềm tin vào khả năng bảo vệ quyền tài sản và thực thi công lý của quốc gia tiếp nhận đầu tư.

Bên cạnh các vấn đề về thể chế và tư pháp, nhiều tham luận tại hội thảo cũng tập trung phân tích kinh nghiệm quốc tế trong quản trị rủi ro tài chính, phòng chống rửa tiền, bảo đảm an ninh tài chính và xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao. Các chuyên gia cho rằng một Trung tâm tài chính hiện đại phải đồng thời đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về minh bạch, quản trị và tuân thủ pháp luật, qua đó tạo dựng uy tín trên thị trường tài chính toàn cầu.

Hội thảo không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn góp phần kết nối tri thức giữa các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý, giới thực hành pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp. Những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ cùng các kiến nghị chính sách từ các chuyên gia sẽ là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý cho Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam.

Trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước triển khai Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội, việc tiếp thu tinh hoa pháp lý quốc tế, đồng thời phát huy những đặc điểm riêng của hệ thống pháp luật Việt Nam sẽ góp phần hình thành một mô hình Trung tâm tài chính hiện đại, minh bạch, có sức cạnh tranh khu vực và từng bước khẳng định vị thế của Việt Nam trên bản đồ tài chính quốc tế. Hội thảo lần này tiếp tục khẳng định vai trò của giới học thuật và các chuyên gia pháp lý trong việc đồng hành cùng Nhà nước kiến tạo nền tảng thể chế, góp phần xây dựng môi trường đầu tư an toàn, ổn định và bền vững cho sự phát triển của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.