Đăng ký tạm trú theo Luật Cư trú: Người thuê nhà cần biết gì để không bị gây khó?

Việc đăng ký tạm trú là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với công dân khi sinh sống ngoài nơi thường trú. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít sinh viên và người lao động thuê trọ đang gặp vướng mắc khi làm thủ tục tạm trú, đặc biệt là tình trạng bị yêu cầu cung cấp ảnh chụp “Sổ đỏ” của chủ nhà – một yêu cầu gây lúng túng, thậm chí đẩy người thuê vào thế bế tắc.

Vấn đề đặt ra là: Luật Cư trú có thật sự bắt buộc người đi thuê phải nộp Sổ đỏ (giấy chứng nhận QSDĐ vài TS GLTĐ) của chủ nhà hay không? Và nếu không, người dân cần làm gì để bảo vệ quyền cư trú hợp pháp của mình?

Luật Cư trú quy định thế nào về hồ sơ đăng ký tạm trú?

Theo Luật Cư trú năm 2020 và Nghị định 154/2024/NĐ-CP, hồ sơ đăng ký tạm trú của công dân chỉ bao gồm hai nhóm giấy tờ cơ bản:

Thứ nhất, Tờ khai thay đổi thông tin cư trú theo mẫu thống nhất của Bộ Công an.

Thứ hai, giấy tờ, tài liệu chứng minh chỗ ở hợp pháp.

Trong thực tiễn thuê nhà, hợp đồng thuê nhà hợp pháp hoặc văn bản đồng ý cho ở nhờ của chủ nhà chính là giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp phổ biến và hợp lệ nhất. Pháp luật không có bất kỳ quy định nào bắt buộc người thuê phải nộp Sổ đỏ, ảnh chụp Sổ đỏ hay bản sao Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của chủ nhà khi đăng ký tạm trú.

Nói cách khác, người thuê nhà không có nghĩa vụ “mang Sổ đỏ của người khác đi làm thủ tục hành chính”.

Trách nhiệm xác minh thuộc về ai?

Một nguyên tắc quan trọng trong cải cách thủ tục hành chính là: Nhà nước không được yêu cầu công dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan Nhà nước đã có hoặc có thể tự tra cứu.

Thông tin về quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở đã được Nhà nước quản lý tập trung trong hệ thống dữ liệu đất đai. Việc xác minh căn nhà có tranh chấp hay không, chủ nhà có quyền cho thuê hay không là trách nhiệm nghiệp vụ của cơ quan quản lý cư trú, không phải nghĩa vụ chứng minh của người thuê nhà.

Việc yêu cầu người đi thuê phải xuất trình ảnh chụp Sổ đỏ thực chất là chuyển gánh nặng quản lý của Nhà nước sang cho người dân, đi ngược tinh thần của Luật Cư trú mới và chuyển đổi số trong quản lý dân cư.

Vì sao trên thực tế vẫn bị yêu cầu Sổ đỏ?

Trong thực tế, một số cán bộ tiếp nhận hồ sơ thường viện dẫn lý do “để phòng ngừa hợp đồng thuê giả, nhà cho thuê không hợp pháp, nhà đang tranh chấp…”.

Tuy nhiên, lo ngại nghiệp vụ không thể trở thành căn cứ đặt ra thêm điều kiện trái luật. Luật không quy định, thì không được yêu cầu. Việc “an toàn cho quản lý” không thể đánh đổi bằng việc làm khó công dân, đặc biệt là sinh viên, người lao động thuê trọ – nhóm yếu thế trong quan hệ nhà ở.

Hướng dẫn thực tế: Người thuê nhà nên làm gì để tránh bị gây khó?

Trong trường hợp gặp yêu cầu không hợp lý, người dân có thể áp dụng các giải pháp sau:

Thứ nhất, sử dụng đúng và đủ hồ sơ theo luật.

Chuẩn bị hợp đồng thuê nhà rõ ràng, có thông tin chủ nhà, địa chỉ, thời hạn thuê và chữ ký của các bên. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng nhất.

Thứ hai, đăng ký tạm trú qua Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng VNeID.

Khi nộp hồ sơ online, người dân chỉ cần đính kèm hợp đồng thuê nhà. Nếu hồ sơ bị từ chối với lý do “thiếu Sổ đỏ”, người dân có quyền yêu cầu trả lời bằng văn bản, nêu rõ căn cứ pháp luật cho yêu cầu đó.

Thứ ba, đề nghị chủ nhà ký xác nhận trực tiếp vào Tờ khai thay đổi thông tin cư trú (mẫu CT01).

Chữ ký xác nhận của chủ nhà trong tờ khai là sự đồng ý cư trú hợp pháp, có giá trị pháp lý cao và hoàn toàn phù hợp với quy định hiện hành.

Thứ tư, không tự ý cung cấp, lưu giữ hoặc phát tán ảnh chụp Sổ đỏ nếu chủ nhà không đồng ý.

Việc giữ hình ảnh giấy tờ nhà đất của người khác tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho cả hai bên và không phải nghĩa vụ của người thuê.

Một trong các bước đăng ký tạm trú trên ứng dụng VNeID

Cần một cách hiểu thống nhất để người dân yên tâm cư trú

Luật Cư trú 2020 được ban hành với mục tiêu đơn giản hóa thủ tục, giảm giấy tờ, lấy dữ liệu số làm nền tảng quản lý. Nếu mỗi địa phương, mỗi cán bộ áp dụng một “cách hiểu riêng”, thì cải cách hành chính sẽ chỉ nằm trên giấy.

Người dân – nhất là sinh viên, người lao động ngoại tỉnh – chỉ cần một chỗ ở hợp pháp và một thủ tục minh bạch, chứ không phải một hành trình đi “xin” từng tấm ảnh Sổ đỏ để được công nhận quyền cư trú chính đáng của mình.

Bài viết được thực hiện trên cơ sở nghiên cứu, tư vấn pháp luật của Khoa Luật – Trường Đại học Duy Tân.